Uzman kontrolü: Psikolog Rojin Nazik
Yurt dışında yaşayan pek çok kişinin en büyük korkularından biri budur: Sevdiği birini kaybettiğinde yanında olamamak. Bu yazıda uzaktan yaşanan yasın neden bu kadar zorlayıcı olduğunu, sık yaşanan duyguları ve bu süreçte kendinize nasıl destek olabileceğinizi anlatıyoruz.
Uzaktan yas neden daha ağır gelebilir?
Yas, yalnızca bir duygu değil; aynı zamanda paylaşılan bir süreçtir. Türkiye'de bir kayıptan sonra ev dolar, komşular gelir, taziye kabul edilir, birlikte dua edilir, yemek yenir, anılar anlatılır. Bu ritüeller kaybı gerçek kılar ve kişinin yükünü başkalarıyla paylaşmasını sağlar.
Yurt dışında ise çoğu zaman bunların hiçbiri olmaz. Kişi haberi aldıktan birkaç saat sonra işe gitmek, çocuğunu okuldan almak, gündelik hayatına devam etmek zorunda kalabilir. Çevresindekiler kaybı bilmez ya da anlamaz. Bu yüzden uzaktan yaşanan yas çoğu zaman "askıda kalmış" gibi hissettirir: Kayıp gerçektir ama vedalaşma yaşanmamıştır.
Üstelik yurt dışında yaşayan kişi çoğu zaman ailenin "güçlü olan" ya da "uzakta olduğu için daha az etkilenen" üyesi olarak görülür. Oysa mesafe acıyı azaltmaz; yalnızca onu görünmez kılar. Kayıptan sonraki haftalarda Türkiye'deki aile birbirine destek olurken yurt dışındaki kişi, ekranın öbür ucunda tek başına kalabilir.
Sık yaşanan duygular
Uzaktan yas yaşayan kişilerde şu duygular sık görülür:
- Suçluluk: "Yanında olmalıydım", "Daha sık gitmeliydim", "Son kez göremedim."
- İnanamama: Cenazeyi görmediği için kaybın gerçek olmadığı, kişinin hâlâ orada olduğu hissi.
- Yalnızlık: Yası paylaşacak kimsenin olmaması; çevredekilerin olanı fark etmemesi.
- Öfke: Mesafeye, bürokrasiye, işverene, bazen de kendine yönelen öfke.
- Ertelenmiş yas: İlk günlerde güçlü durup aylar sonra, bir koku ya da bir şarkıyla birden gelen yoğun üzüntü.
Bu duyguların hepsi yasın doğal parçalarıdır. Yine de uzakta yaşanan kayıp, kişiyi bu duygularla daha yalnız bırakabilir.
"Gelemedin" kırgınlıkları ve aile içinde yas
Kayıp, aile içinde zaten var olan gerginlikleri de görünür kılabilir. Türkiye'de kalan kardeşler hastalık sürecinde bakımı üstlendiyse, yurt dışındaki kardeşe karşı dile getirilmemiş kırgınlıklar olabilir. Yurt dışındaki kişi ise hem kaybın hem de bu kırgınlığın yükünü taşır.
Bu dönemde aileyle konuşurken şunlar işe yarayabilir:
- Herkesin kaybı farklı yaşadığını kabul etmek
- Suçlamak yerine kendi duygunuzu anlatmak: "Orada olamadığım için çok üzgünüm" gibi
- Bakımı üstlenmiş aile üyelerine teşekkür etmek
- Miras, ev, eşya gibi pratik konuları ilk günlerin yoğunluğu geçtikten sonra konuşmak
Uzaktan vedalaşmanın yolları
Cenazeye gidememek, vedalaşmanın hiç mümkün olmadığı anlamına gelmez. Pek çok kişi kendi yolunu bulur:
- Ailedeki törenleri görüntülü aramayla takip etmek ya da sonradan kayıtları izlemek
- Bulunduğunuz şehirde, sizin için anlamlı küçük bir anma yapmak: bir mum yakmak, sevdiği bir yemeği pişirmek, dostlarla bir araya gelmek
- Kaybettiğiniz kişiye bir mektup yazmak
- İlk Türkiye ziyaretinizde mezarı ziyaret etmeyi ve aileyle birlikte anmayı planlamak
Bu ritüellerin "doğru" bir biçimi yoktur; önemli olan size anlamlı gelmesidir.
Çocuklara anlatmak
Yurt dışında büyüyen çocuklar, Türkiye'deki dede ya da nineleriyle çoğu zaman yalnızca tatillerde ve ekran üzerinden görüşmüştür. Yine de kaybı onlardan saklamamak önemlidir. Yaşlarına uygun, kısa ve dürüst bir dille anlatmak; sorularına alan açmak ve sizin de üzgün olduğunuzu görmelerine izin vermek, çocuklara yasın birlikte yaşanabileceğini gösterir.
Ne zaman destek almalı?
Yas bir hastalık değildir ve çoğu insan zamanla kendi yolunu bulur. Ancak şu durumlarda bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir:
- Aylar geçmesine rağmen kaybı hiç düşünemiyor ya da düşünmeden duramıyorsanız
- Suçluluk duygusu günlük hayatınızı belirgin biçimde etkiliyorsa
- Uyku, iştah ve iş performansınız uzun süredir bozulduysa
- Kendinizi çevrenizden tamamen çektiyseniz
- Bulunduğunuz ülkede duygularınızı anlatabileceğiniz kimse yoksa
Kendinize zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden destek alın; acil bir durumda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: Avrupa'da 112, İngiltere'de 999.
Yas sürecinde nasıl bir destek alınabileceğini yas terapisi sayfamızda anlattık. Duygularınızı kendi dilinizde konuşmak istiyorsanız, Türkiye'den online psikolojik danışmanlıkla bulunduğunuz ülkeden görüşebilirsiniz. Saat farkları, kriz hatları ve görüşme sürecini yurt dışında Türk psikolog sayfamızda bulabilirsiniz.
Son söz
Cenazeye gidememek, sevginizin ya da bağlılığınızın eksik olduğu anlamına gelmez. Uzaktan yaşanan yas da gerçek bir yastır ve paylaşılmayı hak eder. Bu süreçte Türkçe konuşabileceğiniz birine ihtiyaç duyarsanız, bize WhatsApp'tan yazmanız yeterli; uygun zamanı bulunduğunuz ülkenin saatine göre birlikte belirleyebiliriz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; psikolojik değerlendirme ya da tedavinin yerini tutmaz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; psikolojik değerlendirme ya da tedavinin yerini tutmaz.
+16 sayfa daha