Uzman kontrolü: Psikolog Rojin Nazik
Bu soru çok doğal. Ve cevabı, duygularınızın abartılı olmadığını gösteriyor.
Tanımadığımız birinin kaybı neden bu kadar dokunur?
Psikolojide "parasosyal ilişki" denen bir kavram var: Hiç tanışmadığımız ama sesini, yüzünü, hikâyesini yıllarca hayatımızda taşıdığımız kişilerle kurduğumuz tek taraflı bağ. Bu bağ gerçek değildir diyemeyiz; çünkü duygusal izleri gerçektir.
Sevilen bir sanatçı çoğu zaman hayatımızın belirli dönemlerine eşlik eder:
- Gençlik yıllarında dinlenen bir albüm,
- Bir düğünde, bir yolculukta, bir ayrılıkta çalan şarkı,
- Anne babamızla birlikte izlediğimiz bir program.
Bu yüzden kaybedilen yalnızca o kişi değildir. Onunla birlikte, o şarkıyı ilk dinlediğimiz zamanki hâlimize, o yıllardaki evimize, bazen artık aramızda olmayan yakınlarımıza dair anılar da yeniden canlanır. Üzüntümüzün bir kısmı, geçip giden zamana ve kendi geçmişimize duyduğumuz özlemdir.
Toplumsal yas: Birlikte üzülmenin anlamı
Bir sanatçının ardından insanların aynı şarkıları paylaşması, anılarını anlatması aslında sağlıklı bir yas biçimidir. Buna "toplumsal yas" diyebiliriz. Birlikte hatırlamak:
- Duyguyu adlandırmayı kolaylaştırır,
- Yalnız olmadığımızı hissettirir,
- Kaybı anlamlandırmaya yardım eder.
Bu süreçte bazı insanlar daha çok etkilenebilir. Yakın zamanda kendi hayatında bir kayıp yaşamış biri için bu haber, kendi yasını yeniden hatırlatabilir. Böyle durumlarda tepkinin beklenenden güçlü olması şaşırtıcı değildir.
Yaygın tepkiler
Sevilen birinin ardından birkaç gün boyunca şunları yaşamak olağandır:
- Ani ağlama istekleri, boğazda düğümlenme,
- Eski fotoğraflara, şarkılara tekrar tekrar dönme isteği,
- Ölüm ve geçen zaman üzerine düşüncelerin artması,
- Kendi yakınları için kaygılanma,
- Uykuya dalmakta zorlanma ya da yorgun hissetme.
Bu tepkiler çoğunlukla zamanla hafifler. Önemli olan, onları bastırmaya çalışmak yerine kendinize alan tanımaktır.
Bu günlerde kendinize nasıl iyi bakabilirsiniz?
Duygunuzu küçümsemeyin. "Saçmalıyorum, tanımıyordum bile" demek yerine "Bu sanatçı benim için bir dönemi temsil ediyordu" demeyi deneyin.
Anılarınızı paylaşın. Bir arkadaşınıza, eşinize ya da çocuklarınıza o şarkının sizin için ne anlama geldiğini anlatın. Paylaşılan anı, yükü hafifletir.
Haber akışına sınır koyun. Gün boyu aynı haberleri, aynı görüntüleri izlemek üzüntüyü canlı tutabilir. Kendinize "bugün yalnızca bir kez bakacağım" gibi bir sınır belirleyebilirsiniz.
Hatırlamanın size iyi gelen bir yolunu bulun. Bir şarkıyı sakin bir anda dinlemek, bir anıyı yazmak, sevdiğiniz bir sözü not etmek gibi küçük ritüeller kaybı anlamlandırmaya yardım eder.
Kendi kayıplarınızı fark edin. Bu haber size yakın zamanda kaybettiğiniz birini hatırlattıysa, o yasa da şefkatle yaklaşın. Bazen bir sanatçının ardından dökülen gözyaşı, kendi yakınımız için henüz dökülmemiş olanlardır.
Sosyal medyada yas: Nelere dikkat etmeli?
Sevilen birinin ardından paylaşım yapmak, anmanın bugünkü biçimlerinden biri. Ancak sosyal medya, yasın yükünü artırabilecek içerikleri de hızla yayar. Bu günlerde:
- Doğruluğu belli olmayan iddiaları, hastalık ya da ölüm ayrıntılarına dair söylentileri paylaşmamaya özen gösterin,
- Ailenin ve yakınların mahremiyetine saygı duyun; cenaze ya da hastane görüntüleri yerine sanatçının eserlerini ve sizin anılarınızı paylaşın,
- Uzun süre kaydırdıkça daha kötü hissettiğinizi fark ederseniz, telefonu bir süre bırakmak da bir saygı biçimidir.
Sevgiyle hatırlamak, sanatçının bize bıraktığı en değerli mirası yaşatmanın yoludur.
Çocuklar ve gençler de etkilenebilir
Evde sık dinlenen bir sanatçının ölümü çocukların da dikkatini çeker. Çocuğunuz soru sorarsa yaşına uygun, kısa ve dürüst cevaplar verin. "Çok sevdiğimiz bir sanatçı öldü, bu yüzden biraz üzgünüz" demek, çocuğa duyguların konuşulabileceğini gösterir. Ölümle ilgili korkuları artarsa onu dinlemek ve güvende olduğunu hissettirmek yeterli olabilir.
Ne zaman destek almalı?
Toplumsal bir kaybın ardından üzülmek doğaldır ve çoğu zaman kendiliğinden hafifler. Ancak şu durumlarda bir uzmanla görüşmek faydalı olabilir:
- Üzüntü haftalar geçmesine rağmen azalmıyor, günlük işlerinizi aksatıyorsa,
- Bu haber size kendi kaybınızı yeniden ve çok yoğun biçimde yaşatıyorsa,
- Uyku, iştah ya da iş hayatınız belirgin biçimde etkileniyorsa,
- Ölüm düşünceleri sizi sürekli meşgul ediyorsa.
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız lütfen hemen 112'yi arayın.
Yas süreci hakkında daha fazla bilgi için yas terapisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Son söz
Sevdiğimiz sanatçılar şarkılarıyla, sözleriyle hayatımızda yer edinir. Onların ardından hissettiğimiz hüzün, aslında onlarla birlikte yaşadığımız yılların ve anıların ne kadar değerli olduğunu gösterir. Bu duyguyu yaşamaya kendinize izin verin.
Bu dönemde duygularınızı konuşabileceğiniz bir alana ihtiyaç duyarsanız, Ankara'daki ofislerimizde ya da online olarak sizi dinlemeye hazırız.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; psikolojik değerlendirme ya da tedavinin yerini tutmaz.