Uzman kontrolü: Psikolog Rojin Nazik
Uçak yolculuğu kaygısı oldukça yaygındır ve utanılacak bir şey değildir. Bu yazıda bu kaygının neden ortaya çıktığını, haberlerin onu nasıl beslediğini ve yolculuğu daha yönetilebilir hâle getirmek için neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.
Uçuş kaygısı neden ortaya çıkar?
Uçuş kaygısı her zaman tek bir nedene dayanmaz. Kişiden kişiye farklı korkular ön plana çıkabilir:
- Kontrolü kaybetme hissi. Yolculuk boyunca hiçbir şeyi kendiniz yönetemezsiniz; bu durum kontrolü elinde tutmaya alışkın kişileri çok zorlayabilir.
- Kapalı alan ve kaçamama düşüncesi. "Bir şey olursa dışarı çıkamam" düşüncesi, kapalı alanlarda zorlanan kişilerde kaygıyı artırır.
- Bedensel duyumlardan korkma. Türbülans sırasında midede hissedilen boşluk ya da kulak tıkanması, felaketin işareti gibi yorumlanabilir.
- Daha önce yaşanmış zor bir uçuş. Sarsıntılı bir yolculuk ya da uçakta yaşanan bir panik atak, sonraki uçuşlara karşı bir alarm oluşturabilir.
- Haber ve görüntüler. Nadir görülen olayların sürekli ekranda olması, zihnin bu ihtimali olduğundan çok daha büyük algılamasına yol açabilir.
Haberler kaygıyı nasıl büyütür?
Zihin, kolayca hatırladığı örnekleri daha olası sayma eğilimindedir. Bir uçuşla ilgili çarpıcı bir haber gördüğünüzde, o görüntü yolculuk düşündüğünüz her an aklınıza gelir. Haberleri tekrar tekrar açmak, ayrıntıları araştırmak ve yorumları okumak kısa süreli bir rahatlama sağlasa da kaygıyı uzun vadede besler.
Bu dönemde haberleri tamamen görmezden gelmek gerekmez; ancak ne kadar süre ve hangi sıklıkla takip ettiğinizi sınırlamak işe yarar. Yolculuktan önceki günlerde uçuş haberlerine bakmak için kendinize belirli, kısa bir zaman ayırabilirsiniz.
Yolculuktan önce yapabilecekleriniz
Kaygıyı adlandırın. "Çok korkuyorum" yerine "Türbülans olursa panikleyeceğimden korkuyorum" gibi daha belirgin bir cümle kurmak, neyle çalışacağınızı netleştirir.
Bilgiyle tanışın. Türbülansın ne olduğunu, kalkış ve iniş sırasında duyulan seslerin neden çıktığını önceden öğrenmek, bu duyumların sizi hazırlıksız yakalamasını azaltır.
Nefes çalışmasını önceden deneyin. Burundan dört saniyede nefes alıp altı saniyede yavaşça vermek, bedenin alarm sistemini yatıştırmaya yardımcı olur. Bu çalışmayı yolculuk günü ilk kez denemek yerine birkaç gün öncesinden her gün birkaç dakika uygulayın.
Yolculuğu planlayın. Havalimanına erken gitmek, koridor tarafı bir koltuk seçmek, dinleyeceğiniz bir şeyler hazırlamak kontrol hissini artırır.
Alkol ve kafeine dikkat edin. Rahatlamak için alkol almak ya da çok fazla kahve içmek, bedensel duyumları artırıp kaygıyı tetikleyebilir.
Uçuş sırasında işe yarayan adımlar
- Kaygı yükseldiğinde onunla savaşmak yerine "Şu an kaygılanıyorum, bu dalga yükselecek ve sonra inecek" diye kendinize hatırlatın.
- Dikkatinizi beş duyuya yöneltin: gördüğünüz beş şeyi, duyduğunuz dört sesi, dokunduğunuz üç yüzeyi sayın.
- Türbülansı bir yol çukuru gibi düşünün; rahatsız edici ama çoğu zaman olağan bir durumdur.
- Kabin ekibinin sakin davranışlarını bir gösterge olarak kullanın.
Uçuş sırasında kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve kontrolü kaybetme korkusu birlikte geliyorsa bu bir panik atak olabilir. Panik atağın nasıl işlediğini panik atak sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Kaçınmak neden korkuyu büyütür?
Uçuştan kaçınmak ilk anda büyük bir rahatlama sağlar. Ancak her kaçınma, zihne "tehlikeyi atlattın" mesajı verir ve bir sonraki yolculuğu daha da zorlaştırır. Bu yüzden uçuş korkusu çoğu zaman zamanla kendiliğinden azalmaz; tersine, kaçındıkça yerleşir.
Bilişsel davranışçı yaklaşımda korkulan duruma adım adım ve güvenli biçimde yaklaşmak temel bir yöntemdir. Uçuş videoları izlemek, havalimanına gitmek, kısa bir uçuş yapmak gibi basamaklarla ilerlemek, kişinin kendi tempoda güven kazanmasına yardımcı olabilir. Fobilerle ilgili daha fazla bilgi için fobiler sayfamıza göz atabilirsiniz.
Yurt dışında yaşayanlar için
Yurt dışında yaşayan pek çok kişi için uçuş korkusu, ailesini görememek anlamına gelir. Bayramlarda, düğünlerde ya da bir yakının hastalığında yolculuk yapamamak, suçluluk ve yalnızlık duygusunu artırabilir. Bu konuda Türkçe destek almak isterseniz yurt dışından Türkçe online görüşme seçeneğimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
Ne zaman destek almalı?
- Uçuş korkusu nedeniyle önemli yolculukları sürekli erteliyorsanız,
- Yolculuktan günler önce uyku, iştah ve iş performansınız bozuluyorsa,
- Uçakta ya da başka ortamlarda tekrarlayan panik ataklar yaşıyorsanız,
- Kaygı, kapalı alanlar ya da kalabalık gibi başka durumlara da yayılıyorsa.
Göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtiler ilk kez ortaya çıktıysa önce tıbbi değerlendirme yaptırmak önemlidir. Kendinizi ya da bir başkasını tehlikede hissettiğiniz durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
Uçuş kaygısıyla tek başınıza baş etmek zorunda değilsiniz. Ankara'da Kızılay ve Yaşamkent ofislerimizde ya da online olarak görüşme planlamak için bize WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; psikolojik değerlendirme ya da psikoterapinin yerini tutmaz.
+16 sayfa daha